Monday, 21 August 2017

ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ - ਲਾਲ ਸਿੰਘ "ਸੁਲਹਾਣੀ"

ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ

==========
ਲਿਆਓ ਸੂਰਮਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀਸ ਕੋਈ,
ਪਹਿਰਾ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁਗਲ ਜ਼ਰਵਾਣਿਆਂ ਦਾ।
ਵੱਟਾ ਲੱਗੇ ਨਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਣਖ ਤਾਂਈਂ,
ਗਰਬ ਟੁੱਟ ਜਾਏ ਮੁਗਲ ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਦਾ।
ਛਲ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ , ਅੱਖੀਂ ਪਾ ਘੱਟਾ,
ਮਾਣ ਰੱਖੇ ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ।
ਨਿੱਤਰੋ ! ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਣ ਕੇ ਸਿੱਖ ਆਓ,
ਆਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਾਣਿਆਂ ਦਾ।


ਸਹਿਮ ਛਾਇਆ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਚੁੱਪ ਵਰਤੀ,
ਪਾ ਕੇ ਨੀਵੀਆਂ ਸੂਰੇ ਦਲੇਰ ਬਹਿ ਗਏ।
ਫਿਰ ਗਈ ਪਿਲੱਤਣ, ਮੁਰਦੇ-ਹਾਣ ਛਾ ਗਈ,
ਢਾਹ ਕੇ ਢੇਰੀਆਂ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਬਹਿ ਗਏ।
ਮਜਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪੀਣੇ, ਕੁਣਕਾ ਛੱਕਣ ਵਾਲੇ,
ਗੋਗੜਧਾਰੀ ਕਈ ਕਾਗਜ਼ੀ ਸ਼ੇਰ ਬਹਿ ਗਏ ।
ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਪੱਤਰੇ ਵਿਚ ਗਏ ਕਈ,
ਧੌਣਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਈ ਟੁੱਕ ਟੇਰ ਬਹਿ ਗਏ।

ਹਿੰਮਤ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਠਿਆ "ਭਾਈ ਜੈਤਾ",
ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਵੇ।
ਗੁਰੂ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਮੁੜਾਂ ਨਾ ਮੂਲ ਪਿੱਛੇ,
ਲਿਖੀ ਸੇਵਾ ਜੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਮੱਥ ਹੋਵੇ।
ਕਰ ਕੇ ਕਾਜ ਸੰਪੂਰਨ, ਮੁੜੂੰ ਝੱਬਦੇ,
ਸੰਗ ਗੁਰੂ ਜੇ ਪੂਰਾ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ।
ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਵੇ ,
ਜਿਹੜੀ ਕੌਮ ਬਹਾਦਰ, ਸਿਰਲੱਥ ਹੋਵੇ

ਅਨੰਦਪੁਰ ਆ ਗਿਆ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ,
ਦੱਸੀ! ਹੋਈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ।
ਦੇ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਤਸੀਹੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ,
ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹੰਕਾਰ ਅੰਦਰ।
ਜਿਵੇਂ ਜਾਲਮਾਂ ਜੁਲਮ ਦੀ ਹੱਦ ਕੀਤੀ,
ਮਿਲੇ ਮਿਸਾਲ ਨਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ।
ਨਾਲੇ ਰੋਵੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਹਾਲ ਦੱਸੇ,
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅੰਦਰ।

ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ,
ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਗਏ ਕੰਨੀ ਖਿਸਕਾ ਗਏ ਸੱਭ।
ਰਾਮ ਰਾਮ ਕਰਦੇ,ਰਾਮ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ,
ਭੈਅ -ਭੀਤ ਹੋ ਭੱਜ ਭਜਾ ਗਏ ਸੱਭ।
ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਅਵਤਾਂ ਵਰਜਦੇ ਸਨ,
ਕਿੱਧਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਛੁਪ ਛੁਪਾ ਗਏ ਸੱਭ।
ਵੱਡੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ,
ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਪਿੱਠ ਵਿਖਾ ਗਏ ਸੱਭ।

ਵਾਹ ਰੰਘਰੇਟਿਆਂ ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੇ
ਮਜ਼੍ਹਬ ਪਾਲਿ਼ਆ, ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਰੱਖੀ।
ਅਸਮਤ ਦਿੱਤੀ ਨਾ ਦੇਸ ਦੀ ਰੁੱਲਣ ਪੈਰੀਂ,
ਅਣਖ ਖਾਤਰ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਜਾਨ ਰੱਖੀ।
ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਹ ਨਾ ਰੁੱਲਣ ਦਿੱਤੀ,
ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਰੱਖੀ।
ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਛੁਪੇ, ਐਸਾ ਸਿੱਖ ਸਾਜੂੰ,
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੈਤਾ ਜੀ !ਠਾਣ ਰੱਖੀ।

ਮਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਚੰਦ ਤਾਰਾ,
ਸਦਾ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਵਾਨ ਜੈਤਾ।
ਪਵਨ- ਪੁੱਤਰ ਸੰਜੀਵਨੀ ਲੈ ਮੁੜਿਆ,
ਮੁਰਦਾ ਕੌਮ ਲਈ ਬਣਿਆਂ ਵਰਦਾਨ ਜੈਤਾ।
ਗੁਰੂ ਬੇਟਿਆ! ਧਰਮ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀ,
ਕਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਕਾਜ ਮਹਾਨ ਜੈਤਾ।
ਸਿਰੜੀ, ਹਿੰਮਤੀ, ਸੂਰਾ, ਸਿਰਲੱਥ -ਯੋਧਾ,
ਅਣਖ ਕੌਮ ਦੀ, ਦੇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਜੈਤਾ।

ਛੁਪੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਅੱਗ ਸੀ ਓਹ,
ਬੁੱਕਲ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਛੁਪਿਆ ਤੂਫਾਨ ਜੈਤਾ।
ਬਹਿਣੀ ਬੈਠਾ ਓਹ ਬੀਰ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀ,
ਪਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੁਆਨ ਜੈਤਾ।
ਆਲਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਇਲਮ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ,
ਬਣਿਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਜੈਤਾ।
ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ "ਲਾਲ" ਪਰਬੀਨ ਹੈ ਸੀ
ਜਵਾਂ -ਮਰਦ ਸੀ, ਸੂਰਾ ਬਲਵਾਨ ਜੈਤਾ।
ਲਾਲ ਸਿੰਘ "ਸੁਲਹਾਣੀ"

Thursday, 30 March 2017

ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ


ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 




ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1850

ਪਿੰਡ ਨੰਦਪੁਰ ਕਲੌੜ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 1901
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ
ਬੱਚੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵੰਤੀ ਕੌਰ

ਧਰਮ ਸਿੱਖ
ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਆਈਕਨ ਵਿਦਿਆ
ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1850 - 6 ਸਤੰਬਰ 1901)

[1] ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ
[2] ਸਿੱਖ ਧਰਮ/ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ, ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਟੀਕਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ, ਖਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ 1886 ਤੋਂ
[2], ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ


ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1850 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨੰਦਪੁਰ ਕਲੌੜ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ [3] ਜਿਸਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਬਾਲਕ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। 1880 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਬੀਬਾ ਵਿਦਿਆਵੰਤੀ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਬਹਿਸਾਂ[4] ਵਿੱਚ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸਾਖ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਤੋੜ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।

ਕੰਮ


ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ,ਫੋਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਟੂਣੇ-ਟਾਮਣਾਂ, ਮੜੀ-ਮਸਾਣਾਂ, ਨੜੀਮਾਰਾਂ, ਕੁੜੀਮਾਰਾਂ, ਝਾੜ-ਫੂਕ, ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰੰਗ, ਨਸਲ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਪਖੰਡਵਾਦ, ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਅਜਿਹੇ ਅਡੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ।

ਦਰਬਾਰ ਸਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਵਾਉਣਾ
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗੱਦੀ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਬਾਬਾ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੜਕ ’ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਦਿਊਢੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 


ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ 1850-1901 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 72 [2] ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦੀ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਸਿੰਜਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅੰਤਮ ਸੁਆਸਾਂ ਤਕ ਨਿਭਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਤੋਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬਾਂ 

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਬੋਧ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ
ਦੰਭ ਬਿਦਾਰਣ
ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਬੋਧ
ਪੰਥ ਪ੍ਰਬੋਧ
ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੋਧ
ਮੇਰਾ ਤੇ ਸਵਾਮੀ ਦਇਆ ਨੰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ
ਪੰਥ ਸੁਧਾਰ ਬਿਨਾਈ ਪੱਤਰ
ਅਬਲਾ ਨਾਰੀ
ਨਕਲੀ ਸਿਖ ਪ੍ਰਬੋਧ
ਗੁੱਗਾ ਗਪੌੜਾ-ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਆੜਾ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ
ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ
ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮੀਰਾਂਕੋਟੀਆ
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਭਾਈ ਬੋਤਾ ਸਿੰਘ
ਸਵਪਨ ਨਾਟਕ
ਰਾਜਨੀਤੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਨਾਟਕ
ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ

ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਤੇ ਦਲੀਲਾਂ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। 6 ਸਤੰਬਰ 1901 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਥੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਤੋਰਿਆ।

ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 


ਪੰਥ ਰਤਨ
ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।[5]
ਸਬੰਧਿਤ ਚਿੱਠੇ ਸੋਧੋ

ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰ ਲਿਖੀ ਗਈ "ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ" ਸਿੰਘ, 

ਸਰਦਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ. ਸਿੱਖਜ਼ਮ 
ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰ "ਗਿਅਆਨੀ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੋਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸੰਚਾਲਕ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1902) ਸਿੰਘ, 
ਦਲਿਤ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1951) 
ਸਿੰਘ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ (1974)

Thursday, 16 March 2017

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ


ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦੀਆਂ ਜਿਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾ ਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ (ਸ਼ਹੀਦੀ 14 ਮਾਰਚ, 1823)
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ੧੭੬੦ ਈ: ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਿ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਸ਼ੀਹਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ। ਸ੍ਰ. ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ (ਦੋ ਸਾਲ) ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜਦ ੧੭੬੨ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਮਿਸਲ ਨੇ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਡੂੰਘਾ ਫੱਟ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪਹੁਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਤਸੰਗੀ ਜਨ ਸ੍ਰ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਬਾ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ੧੪ ਸਾਲ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਣ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਬਾਬਾ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਬ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਖਾਤਰ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।ਆਪ ਦਾ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਰੁੱਤਬਾ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦ ੧੮੦੦ ਈ: ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਪਰਲੋਕ ਸੁਧਾਰ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਜਥੇ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਬ ਦੇ ਗੁਰਦਆਰਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਬ ਆ ਗਏ। ਬੁਰਜ਼ ਅਕਾਲੀ ਫੁੂਲਾ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੮੦੧-੦੨ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਖਾਤਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਨੋਂ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਜਗੀਰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਬ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੋ ਗਿਆ।ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਬ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ ਦੇ ਟਹਿਲੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਈ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ।
ਕਸੂਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਐਸੇ ਜੋਹਰ ਵਿਖਾਏ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠੇ। ਜਦ ਖਾਲਸਈ ਦਲ ਨੇ ਕਸੂਰ ਨੂੰ ਜਾ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਕੁਤਬਦੀਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜ ਕੇ ਗੋਲੇ ਵਰਸਾਏ। ਕੁਤਬਦੀਨ ਵੀ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।ਉਸਨੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਮਕਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਅੰਤ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਹੇਠ ਸੁਰੰਗਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਬਾਰੂਦ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਕਤ ਆਪ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਕੁਤਬਦੀਨ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਤਬਦੀਨ ਦੀ ਅਰਜੋਈ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਗੁਨਾਹ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਲੇਰ ਸੀ। ਆਪ ਨੂੰ ਜਦ ਡੋਗਰਿਆ ਦੀਆਂ ਧੜੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਬੇਝਿੱਜਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੋਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਖਬਰ ਜਾ ਸੁਣਾਈ। ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊੜੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਖਲੋਤੇ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸੀ ਵਕਤ ਪਿਛਾਂਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਭੁੱਲ ਬਖਸ਼ਾਣ ਲਈ ਮਿੰਨਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਕੱਸੀਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ੨੧ ਕੋਰੜੇ ਲਾਏ ਜਾਣ। ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਹੱਥ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨਾਣ ਤੇ ਕੋਰੜੇ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸੀ ਵਕਤ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਨੇਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਆਏ। ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਸੰਗਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਬ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰੋਪਾ ਬਖਸ਼ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ।

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮੇੰ ਦਾ ਅਤਿ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ ਆਗੂ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਏਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮੀਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਵੀ ਸਨ।

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ'ਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਅਥਾਹ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਿੱਸੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮੌਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੀ ਕਿੱਸਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਹਾਂਗਾ।

ਭੂਮਿਕਾ : 1823'ਚ ਦੋਸਤ ਮਹੁੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਯਾਰ ਮਹੁੰਮਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ'ਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਮਹੁੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਿਹਾਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋੰ ਭੜਕਾਏ 25,000 ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਠਾਣ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ।
ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਨਣ ਲਈ 2000 ਸਿੱਖ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਕੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ'ਚ ਭੇਜੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ'ਚ ਕੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਹੋਰ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ।
ਕੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੇ ਅਟਕ ਦਰਿਆ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪੁੱਲ ਪਾਰ ਕੇ ਛੋਟੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਿਲਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ'ਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਮਹੁੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਦੋਸਤ ਮਹੁੰਮਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਜਾਬਰ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਮਹੁੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਅਟਕ ਦਰਿਆ ਤੇ ਬਣਿਆ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਲ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ'ਚ ਗਾਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਜਲਦੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ ਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵੀ ਨਾ ਬਚੇ। ਜਾਂਬਾਜ਼ ਖਾਲਸੇ ਤੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਕੜਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੀ। ਜਦ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਘਿਰਿਆ ਸੁਣਿਆਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜੋਸ਼ ਨੇ ਹੁਲਾਰਾ ਖਾਧਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਹੂ ਨੇ ਤਾਂ ਐਸਾ ਉਬਾਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ 500 ਘੋੜ ਸਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਦੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਠੇਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਅਟਕ ਦਾ ਵਹਾਅ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਵੀ ਗਏ। ਪਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਏਧਰ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿਚਲੇ ਸਿੰਘ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪੈ ਗਈ।

ਸ਼ਹਾਦਤ : ਇੱਥੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ'ਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ 800 ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ 700 ਪੈਦਲ ਨਹਿੰਗ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜੀ ਸਨ। ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਚੜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮੈਦਾਨ'ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਚੜਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਹੀ ਅਰਦਾਸ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਵੈਨਟੁਰਾ (ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਇਟਾਲੀਅਨ ਜਰਨੈਲ) ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਲਾ ਬਾਰੂਦ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਹਮਲਾ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ੂਰੀ'ਚ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ'ਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀੰ ਹਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ'ਚ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ'ਚ ਮੈਦਾਨ ਫਤਿਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੇਗੀ।

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ'ਚ #ਨੁਸ਼ਹਿਰੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 1500 #ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 30,000 #ਪਠਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਗਾਉੰਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੋਂ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਾ ਦਿੱਤਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ 40 ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਪਰ ਅਸਲੇ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਿਹੰਗ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ #ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਹੀ ਪੈਠਾਣਾਂ ਤੇ ਟੱੁਟ ਗਏ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋਹਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਐਨਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਰਣ ਤੱਤੇ'ਚ ਖੰਡੇ ਖੜਕਾਉੰਦੇ ਹੋਏ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੱਤ ਤੇ ਕਈ ਫੱਟ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੁਰਨ'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ'ਚ ਜੂਝਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਗੋਲੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਹੱਥੀ ਦੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਇਸ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅੰਤ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ'ਚ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੂਝਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਿਆ।

ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੰਵਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ'ਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਵੈਨਟੁਰਾ ਵੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ, ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਵੈਨਟੁਰਾ ਨੇ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ'ਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਮਹੁੰਮਦ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਂ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਿਹਾਦੀ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਿਹਾਦੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਭਜਾ -ਭਜਾ ਕੇ ਕੁੱਟੇ

ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਰੂਪ ਹਾਥੀ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸਵਾਰੀ'ਚ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥ ਪੱਥ ਪਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਨਾ ਰੁਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਲੋਈ ਲਾਹ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮਮਾਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਢਕਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਆਪਣੀ ਅਰਦਾਸ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਣਾਮ।

ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

Thursday, 16 February 2017

ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸੂਫੀ ਬਲਵੀਰ

ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸੂਫੀ ਬਲਵੀਰ


ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਅਜਿਹਾ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਲੀਹੋਂ ਹਟਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਜੀਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ...ਉਸਨੇ ਹਨੇਰੀ ਦੇ ਉਲਟ ਰੁਖ਼ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ... ਉਸਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸੰਗੀਤਕ ਐਲਬਮ 'ਵਣਜ਼ਾਰਾ' ਉਹਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਤੂੰ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਏਂ, 
ਤੈਨੂੰ ਵਰ੍ਹਨਾ ਆਓਂਦਾ ਏ,
ਮੈ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਹਾਂ, 

ਮੈਨੂੰ ਜਰਨਾ ਆਓਂਦਾ ਏ.... 
ਬਲਬੀਰਸੂਫ਼ੀ

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗਾਇਕ ਬੜੇ ਸਾਰੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ...ਇੱਟ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਵੀ ਹੁਣ ਲੋੜ ਨਹੀਂ....ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇੱਕ ਹਵਾ ਵਿਚ ਚਲਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਯਕੀਨਣ ਕਿਸੇ ਗਾਇਕ ਦੇ ਵੱਜੇਗੀ... ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਐ.... ਜਿੰਨਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਸੁਰ ਤਾਲ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਝ ਐ... ਨਾ ਇਹ ਗੀਤ ਚੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਝ...ਵਪਾਰੀਆਂ (ਬਲਕਿ ਪੈਸੇ ਲਈ ਹਾਬੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ) ਭੀੜ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਲ ਹਰਲ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਐ....ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਢਾਅ ਲੱਗ ਰਹੀ ਐ...ਕੱਚਾ ਪਿੱਲਾ, ਗ਼ੈਰ ਮਿਆਰੀ, ਬੇਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ...ਨਸ਼ਿਆਂ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਬੇ-ਹਯਾਈ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਇਹ ਗਾਇਕੀ... ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਹੈ...ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਦੇਈ ਜਾ ਰਹੀ ਐ...ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗਾੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ...ਇਹ ਸੱਚ ਐ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਵਰਗੇ ਭਾਵ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜਾਈ ਕੁੜੀ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਗਏ ਨੇ...
ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਚੰਗੇ ਗਾਇਕ ਹੈਨ... ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਸਕੂਨ ਵੀ ਮਿਲਦੈ...ਤੇ ਚੰਗੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਐ...ਅਜਿਹੇ ਗਾਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹਨ, ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵੀ... ਸੂਫ਼ੀ ਬਲਬੀਰ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆਂ ਉਹ ਏਸੇ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦੈ...ਵਣਜ਼ਾਰਾ ਤੇ ਨੱਚਣਾਂ ਹੀ ਨੱਚਣਾ ਕੈਸਟਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਬੱਡੀ, ਦਰਦ, ਗੱਲ, ਦਿਲ, ਟੱਪੇ, ਨੈਣ, ਕੱਟੀ ਪਤੰਗ, ਮਾਪੇ,ਵਣਜ਼ਾਰਾ, ਅੱਜ ਦਾ ਬੰਦਾ, ਗੱਲ, ਗੱਲ ਜਦੋਂ ਕਰੀਏ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਤੇ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱ ਆਦਿ ਗੀਤ ਸੁਣਕੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਐ. ਕਿ ਉਹਦੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਗਾਉਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਾਬਿਲ-ਇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਐ...ਲਾਈਵ ਸੁਣਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੈ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਗਾਉਂਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਿਠਾਈ ਰੱਖਦੈ....ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਹਲਕੇ ਲਤੀਫ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ...ਸ਼ਾਲਾ! ਸਾਡਾ ਇਹ ਗਾਇਕ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਰਹੇ....ਆਮੀਨ ।
- ਹਰਮੇਲ ਪਰੀਤ

ਸੱਚ ਦੇ ਆਸ਼ਿਕ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ,
ਜਦ ਚਲਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਆਰਾ...
ਸੌਦਾ ਸਸਤਾ ਏ..

ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਵਣਜਾਰਾ ,,ਸੌਦਾ ਸਸਤਾ ਏ



Sufi Balbir - Akhiyan Ch Jaan

ਇਸ ਨਿਜ਼ਾਮ 'ਚ ਇਕ ਧੀ ਦਾ ਬਾਪ ਹੋਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਧੀ ਘਰੋਂ ਤੋਰ ਕੇ ਬੰਦਾ ਸੁਰਖੁਰੂ ਨੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਤੁਸੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਡਰੋਂ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਵਿਗੜ ਜਾਣ।
 ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਧੀ ਹੱਸਣਾ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬਾਪ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਰਮਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਗਾਇਆ ਹੈ ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਨੇ। 
ਤੁਸੀਂ ਅੱਖੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੀਤ ਸੁਣੇ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਅੱਖੀਆਂ 'ਤੇ ਇੰਝ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। 

https://www.youtube.com/watch?v=U6agzJeifNk


Sufi Balbir - Chona Nede Ne "ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਨੇ"

ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਗਾਇਕ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਦ ਵੀ ਕੁੱਝ ਲਿਖਦਾ-ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਐਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਾਉਂਦਾ , ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋਗੇ।
ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਗਾਇਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਗਾਇਕ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਜਨਾਬ ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਗੀਤ "ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਨੇ" ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹੈ।
ਜੇ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਜਾਗੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ।
https://www.youtube.com/watch?v=rPA8IZteLe4


Sufi Balbir - Dharam Vs Vote [Ikk Soch] 

ਵੋਟਾਂ ਅਸੀਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੀ ਪਾਉਨੇ ਹਾਂ!
ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਖਾਵਾਂ ਵੀ ਤੇ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਵੀ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਂ ਲਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪਸਾਰ ਕਰਨ 'ਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
'ਵੋਟਾਂ ਅਸੀਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੀ ਪਾਉਨੇ ਆੰ।' ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਗਾਇਆ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ।

ਇਸ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਸੂਫੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਅਦਿੱਖ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਰਮ ਤੇ ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲਗਣਾਂ 'ਤੇ ਚੋਟ ਕਰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁੱਖ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਧਰਨੇ-ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸੜਕਾਂ-ਰੇਲਾਂ ਰੋਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਦ ਚੋਣਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਜਾਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਰਫਲਾਂ, ਗੰਡਾਸੇ ਚੁੱਕਣ, ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਸ਼ਕੀ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਬੇਥਵੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੰਜੜਾ ਦੇ ਕੇ ਸੋਚਣੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾਣੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮਾਣ ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸਿਹਤਮੰਤ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸਮੱਰਥਕਾਂ, ਕਦਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਕਰਨ।

ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਗਾਇਆ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ।
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਰਾਜਨਿਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ|
ਮੇਰਾ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਵਤ-ਖੋਰੀ, ਘਪਲੇ, ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਲੜਾਈਆਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਚਾ ਦਿਖਾਉਣਾ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਭੇਦ-ਭਾਵ, ਚੋਰੀਆਂ-ਠੱਗੀਆਂ, ਰੇਪ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨੇ, ਨਸ਼ੇ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਕਰੀਬ 70 ਸਾਲ ਬੀਤ ਚਲੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ ਉੱਥੇ ਔਣ ਵਾਲਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵੋਟ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਸਹੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿਓ।
https://www.youtube.com/watch?v=nCnzU7lc4fk


Sufi Balbir - Dhund

ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸੂਫੀ ਬਲਵੀਰ ਜੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਗੀਤ ਧੁੰਦ

ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਗਾਇਆ ਇਹ ਗੀਤ ਅਸਾਵੇਂ ਵਿਕਾਸ, ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਤੇ ਥੁੜਾਂ ਮਾਰੇ ਬਚਪਨ, ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਚ ਵੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ "ਬੱਚੇ ਹੱਥੋਂ ਕਾਇਦਾ ਲੈ ਕੇ ਘੱਲਦੇ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਤੇ" ਉਦੋਂ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਅੱਛੇ ਦਿਨ" ਦਾ ਭਰਮ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕੌਣ ਹੈ।
ਸੂਫੀ ਨੇ ਕਿਰਸਾਨੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ "ਅੰਨ ਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਢਿੱਡੋਂ ਭੁੱਖਾ ਫਿਰੇ, ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਵੇਖ ਸੂਫੀ ਜੇਰੇ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੂਫੀ ਕੇਵਲ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਰਾਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ "ਉਠ ਮਾਰ ਹੰਭਲਾ ਜਵਾਨਾ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ, ਤਾਹਿਓਂ ਦਿਨ ਆਉਣੇ ਨੇ ਚੰਗੇਰੇ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ।"
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ - ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ।

ਕਾਮਲ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਵਿਚ। ਧੁੰਦ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਹਿ ਗਿਆ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਹਸਤਾਖਰ ਬਲਬੀਰ ਸੂਫੀ ਨੂੰ 'ਧੀਆਣੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਉਥਾਲ ਵਿਚ ਡਾ ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਜੀ ਨੇ 'ਮਾਣ ਪੰਜਾਬ ਦਾ' ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ।
ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਜੀਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਐ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਫਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੈ... ਇਥੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ-ਲਿਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ .....
ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੈ ਸੂਫੀ ਬਲਬੀਰ ਜਿਹੇ ਗਾਇਕਾਂ 'ਤੇ... ਸੂਫੀ ਦੇ ਇਸ ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁੱਭ-ਇੱਛਾਵਾਂ
ਬਲਬੀਰ ਸੂਫੀ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਗਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀ ਸਗੋ ਵਧੀਆ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦਾ ਹੁਣੇ ਆਇਆ ਨਵਾ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੁਆਲੇ ਪਸਰੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
https://www.youtube.com/watch?v=bOabtWvlfuo

Wednesday, 15 February 2017

ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸ਼ਬਦ

ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸ਼ਬਦ
ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਵੇ ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਾਲਾ ~ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨੀਆਂ ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਜਾਭਾਂ ਦਾ ਭੇੜ (ਫਜੂਲ ਝਗੜਾ) ਸਿਆਣੇ ਬਜੁਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਭਾਂ ਦਾ ਭੇੜ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਜਾਭਾਂ:- ਖਾਖਾਂ
26 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜੁਆਨ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਦੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜੀ ਕਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਹੱਡ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੂਠ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
"ਤੂੰ ਰੋਈ ਕਾਹਨੂੰ ਜਾਨੀ ਐਂ? ਛ੍ਹੋਰ ਦੇ ਚਾਰ ਮਾਰਾਂਗੇ ਜਾਭਾਂ 'ਤੇ...!"
ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਐਂ ਮੈਂ ਮੈਂ - ਕਿਵੇਂ ਕੜੱਚ-ਕੜੱਚ ਮਾਰਦੀ ਐ ਜਾਭਾਂ ਨੂੰ ।”

ਓਕੜੂ:- ਹਲ਼ ਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ, ਖੜ੍ਹਵਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲਕੂ ਉਲਾਰ ਚੀਜ ਓਕੜੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਲਕੂ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ ਓਕੜੂ ਤੇ ਠੀਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਹੈ ਵਤਰ। ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ ਵੇਲੇ ਹੱਲ ਦੀ ਸਹੀ ਸੈਟਿੰਗ (ਫਿਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣੀ। ਓਕੜੂ ਹਲ ਨਾਲ ਚੌਅ ਫਾਲ਼ਾ ਬੁੜਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਖੁਰੀ ਖੁੱਚ ਨੇੜ ਜਾ ਵਜਦਾ ਹੈ। ਓਕੜੂ ਹਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਲੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਲੰਮਾਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕੇ ਹਲ਼ ਥੋੜਾ ਡੂੰਘਾ ਚੱਲੇ। ਜੇ ਹਲ ਓਕੜੂ ਹੈ ਤਾਂ ਦਸਤਾਂ ਗਲੀਆਂ ਰਾਂਹੀ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਲ ਖਿਚੱਣ ਵਾਲੀ ਜੋੜੀ ਦਾ ਕੱਦ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਓਕੜੂ ਹਲ ਮਤਲਬ ਘੱਟ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਲਿਫਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕੀ ਅਗਲੇ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਣ ਟਾਪਲਿੰਕ ਦੁਆਰਾ , ਬਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹੱਲ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬੇਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਉਪਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਫਾਲ ਨਾਲ ਸੈਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |

ਅਖਾਣ:- ਕਿੱਧਰ ਹਲ ਓਕੜੂ, ਕਿੱਧਰ ਬੁੜੀ ਦਾ ਮਰਨਾ ਉੱਘ ਦੀ ਪਤਾਲ ਮਾਰਨੀ। ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਾਮ-ਰਾਮ, ਕਿੱਥੇ ਟੈਂਅ ਟੈਂਅ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ 'ਕਿੱਥੇ ਬੁਢੜੀ ਦਾ ਮਰਨਾ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹਲ੍ਹ ਓਕੜੂ' ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਬੇਤੁੱਕਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਆਪਿਸ ਵਿਚ ਜਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਤਰ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ 1761 ਵਿੱਚ ਅਬਦਾਲੀ ਤੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਕ ਜੱਟ ਰੋਜ਼ ਬਾਣੀਏਂ ਕੋਲ ਏਸ ਕਰਕੇ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਓਹ ਵੇਖ ਸਕੇ ਕਿ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਬਾਣੀਏਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲਕਸ ਸਾਬਣ ਮੰਗਣਾ ਤਾਂ ਓਸ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਲਕਸ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਹਮਾਮ ਲੈ ਜਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਕੇ ਕਹਿਣਾ ਕਲੋਜ਼ਅਪ ਦੇਈਂ, ਓਸ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਕਲੋਜ਼ਅਪ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੌਲਗੇਟ ਲੈ ਜਾ।
ਜੱਟ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਇਹ ਤਾਂ ਕੰਮ ਹੀ ਸੌਖਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਓਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਵੇਚ ਦੇਵੋ। ਜੱਟ ਨੇ ਵੀ ਹੱਟੀ ਪਾ ਲਈ।
ਪਹਿਲਾ ਗਾਹਕ ਆਕੇ ਕਹਿਂਦਾ ਦੋ ਕਿਲੋ ਖੰਡ ਦੇ ਦਿਓ। ਜੱਟ ਕਹਿਂਦਾ ਖੰਡ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ "ਪਟਾਕੇ" ਲੈਜਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ "ਕਿਥੇ ਹਲ ਓਕੜੂ ਤੇ ਕਿਥੇ ਬੁੜੀ ਦਾ ਮਰਨਾ"


ਉਕੜੂ:- ਉਕੜੂ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਬੈਠਣਾ 
ਗੋਡੇ-ਓਕੜੂ ਚੌਕੜੀ ਲਾਏ ਕੋਈ। 
ਕਰੜੀ ਭੋਂ ਤੇ ਲੇਟਦਾ ਰਹੇ ਭਾਵੇਂ, 
ਕਦੇ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਇਉਂ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ।

ਗਜਾਅ
ਖਾਸ ਮੌਕਿਅਾਂ ਤੇ ੳੁਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾੲੀ ਗੲੀ ਕੋੲੀ ਖਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੈਅ।
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਹਵਾ ਕਾਜੂ, ਬਦਾਮ, ਮੇਵੇ, ਚਾਰੇ ਗੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਸਖ਼ਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀ ਰਸਤ ਤੇ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਪਾ ਕੇ ਦੇਸੀ ਘਿਉ 'ਚ ਰਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤ ਗਜਾਅ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। 
ਵਾਹਵਾ ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਚਾਰੇ ਮਗਜ਼, ਖ਼ਸਖ਼ਸ, ਗੂੰਦਾਂ 
ਪੰਜੀਰੀ ਦਾ ਭਰਾ ...ਗਜਾਅ
ਖੁਰਾਕ, ਪੇਟ ਭਰਨਾ, ਗੁਜਾਰਾ
ਭਾਈ ਗਜਾਅ ਪੇਟ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲ ਪਾਏਗੀ ।
ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰੀ ਦਵਾਈ ਅਰਗੀ ਕੋਈ ਖਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਚੀਜ਼। 
ਚੰਗਾ ਸਮਾਨ ਪਾਕੇ ਅਲ਼ਸੀ ਦੀਆਂ ਪਿੰਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਜਾਅ। 
ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਾਤਵਰ ਸਮਗਰੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ , ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ/ਹੁੰਦੀ।
ਦਾਬੜਾ/ ਪੰਜੀਰੀ ਵੀ ਖਾਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਤਲਬ ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਣਾੲਿਅਾ ਜਾਂਦਾ, ਗਜਰੇਲਾ ਸਿਅਾਲਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਬਣਾੲਿਅਾ ਜਾਂਦਾ, ਜ਼ਰਦਾ ਤਤਕਾਲ ਕੋੲੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਅਾ ਜਾਣ ਘਰ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼ ਬਣਾੲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਛਾਦਿਆਂ ਦਾ ਗਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗਾਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਤੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਆਲ਼ੇ ਬਾਬੇ ਵੀ ਗਜਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
'ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਫਤਿਹ' ਗਜਾਅ ਕੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾਅ ਕੀਤਾ



ਪਊਏ
ਗੂਠੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸੈਂਡਲ ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨੁਆਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਊਏ ਤੇ ਖੜਾਂਵਾ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ।
ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸੈਂਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪਊਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧ ਸੰਤ ਡੇਰਿਆਂ ਚ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। 
ਪਊਏ ਅਧੀਏ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ..... ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਜਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪਤਾ। "ਪਊਏ ਜਿੱਡੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀਏ"
ਆਥਣੇ ਸਵੇਰੇ,ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਡੇਰੇ,
ਲਾਹ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਚੋਂ ਸਲੀਪਰ ਕਾਲੇ |
ਜਦੋਂ ਦੀ ਨੀ ਤੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸਾਧਣੀ,
ਪਊਏ ਰੱਖਦੀ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲੇ |
ਜਦੋਂ ਦੀ ਨੀ ਤੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸਾਧਣੀ |
ਆਥਣੇ ਸਵੇਰੇ,ਮੁੰਡੇ ਆ ਬਹਿੰਦੇ ਡੇਰੇ,
ਡੁੱਬ ਜਾਣੀ ਦੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਬੁਲਾਏ |
ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਦੁੱਖ ਮਿੱਤਰਾ,
ਪਊਏ ਆਪਣੇ ਸੌਂਕ ਨੂੰ ਪਾਏ |
ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਦੁੱਖ ਮਿੱਤਰਾ |
Song:- Jadon Di Tu Hogi Sadhni - 
Singers:- Karnail Gill & Surinder Kaur


ਗੋਤਕਨਾਲ਼ਾ

ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, "ਗੋਤਕੁਨਾਲ਼ਾ/ਗੋਤਕੁਨਾਲ਼ੀ: ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਗੋਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੁਨਾਲੀ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਥਾਲੀ) ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸ ਕੇ ਪਰਵਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਰੀਤਿ। 'ਇਸ ਕੋ ਭਯੋ ਨ ਗੋਤਕੁਨਾਲਾ।' (ਗੁ.ਪ੍ਰ.ਸੂ)"
ਬਹੁਤ ਸਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਸਮੇ ਇਕ ਗੋਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀ ਇਕੋ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਮਿਠਿਆਈ ਖਾ ਕੇ, ਗੋਤ ਦੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਕਦੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘੜਮੱਸ ਜਿਹੀ ਪਾਈ ਵੇਖੀਏ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ, ਤਾਂ ਆਮ ਹੀ ਕੁਝ ਗ਼ੁੱਸੇ ਜਿਹੇ ਵਿਚ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਕੀ ਤੂੰ ਗੋਤਕਨਾਲ਼ਾ ਜਿਹਾ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਏਂ?"


ਬੀਂਬੜ, ਬੀਬੜ, ਬਿਆੜ


ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਤੋਰੀ ਨੂੰ ਬਿਆੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਆੜ ਚੋਂ ਬੀ ਕਢ ਕੇ ਝਾਵਾਂ, ਕੂਚਾ ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। 
ਬੀਜ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਤੋਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਝਾਵੇਂ (body scrubber) ਦਾ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਕਾੜ੍ਹਣੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਅਾ ਸਾਫ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤੋਰੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ। 

ਜਾਲੀ ਤੇ ਸਾਬਣ ਲਾ ਕੇ ਗਿੱਟੇ ਅੱਡੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੈਂਟ ਸਾਫ਼ ਹੁਂੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

Tuesday, 31 May 2016

ਹਵੇਲੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ

ਹਵੇਲੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ



ਹਵੇਲੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ ਜੋ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭੀੜੇ ਭਾਬਰਾ ਬਜਾਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ।
ਇਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਅਮੀਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਾਇ ਬਹਾਦੁਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਨਵਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਦਿਖ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਸੁਨਿਹਰੀ ਤਖ਼ਤ, ਸ਼ਾਹੀ ਫਰਨੀਚਰ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੋਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੈਲ ਪਾਉਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੀਤੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਘੁਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਸਾਜਿੰਦੇ ਵੀ ਰਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਾਦਨ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਹਵੇਲੀ ਰਾਇ ਬਹਾਦਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।


ਹਵੇਲੀ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ 

ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ-39
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਖ ਹਵੇਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਉਸ ਪਹਿਚਾਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਹੀ ਹਵੇਲੀਆਂ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪਲਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਧੁੰਦਲੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਨਮਕ ਮੰਡੀ ਵਿਚਲੀ ਰਾਜਾ ਪੂੰਛ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਢਾਹ ਕੇ ਪਲਾਜ਼ੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਲਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਰਬਾਰ ਵੀ 10 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਇਸ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਛੱਤ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਨਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਇਕ ਖੰਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਕੋਈ ਪਲਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਮਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕਥਾ-ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਲੰਗਰ ਆਦਿ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ।

ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਬਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਿੱਖ ਹਵੇਲੀ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ 'ਜੀਅ ਆਇਆਂ' ਕਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਸਹਿਗਲਾਂ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸੀ. ਆਈ. ਏ. ਸਟਾਫ਼ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮਹਿਕਮਾ ਆਸਰੇ ਕਦੀਮਾ (ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ) ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1883 ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦਾ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀ ਬਾਬਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਥੇ ਇਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਹਵੇਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵੇਲੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੋਤਰੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਨ 1893 ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਣਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਾਇ ਬਹਾਦਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੁਮਾ ਹਵੇਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਿਲ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਰਾਇ ਬਹਾਦਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਲੱਕੜੀ ਦਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਗਵਾਨ ਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਾਡਰਾਂ 'ਤੇ 'ਗਲੈਕਸੇ ਕੰਪਨੀ ਇੰਗਲੈਂਡ' ਲਿਖਿਆ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ 'ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬਘਰ' ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ, ਜੋ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਸਾਰਾ ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸੰਨ 2006 ਵਿਚ ਰਾਇ ਬਹਾਦਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਰੀਬ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਇਕ ਇੱਟ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼' ਦੇ ਸਫ਼ਾ 967 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬੀੜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 35 ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੌਸ ਦੀ ਵਾਰ ਸੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਲਾਲ ਕੁੜਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਬੰਨੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨ ਸਦਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਭਵਨ ਕਲਾ ਦੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਲਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ

ਇਤਿਹਾਸ 'ਚੋਂ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਭਾਲ ਰਿਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ

ਇਤਿਹਾਸ 'ਚੋਂ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਭਾਲ ਰਿਹੈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ-32


ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ)


ਸੰਨ 1947, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਵੰਡ ਦੀ ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਟਣ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਨੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਵਕਤ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵੱਲ ਪਲਾਇਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਇਹ ਸੰਤਾਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਝੇਲਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ-ਸਾਰ ਲੈਣਾ ਵੀ ਐਨਾ ਆਸਾਨ ਨਾ ਰਿਹਾ।
ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 128 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ (ਸੰਨ 1896 ਵਿਚ ਚਨਾਬ ਕਾਲੋਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਬੀ. ਲਾਇਲ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ੈਸਲ ਬੀਨ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕਚਹਿਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬੰਧੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਗਜ਼ੇਟੀਅਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸਬੰਧੀ ਹੀ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਘੰਟਾ-ਘਰ ਚੌਕ 'ਚੋਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ 8 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਰੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਚਹਿਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਾਰਖਾਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਚਨਿਊਟ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਆਮੇਨਪੁਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਭਵਾਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਝੰਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰਸਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਘੰਟਾਘਰ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਧੀ ਸੜਕ ਕਚਹਿਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਚੌਕ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਪਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਬਾਕੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜਿਉਂ ਦੀਆਂ ਤਿਉਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਭਵਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 100 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਰ ਕਮਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਟਰੀਟ ਨੰ: 2 ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ (ਉਮਰ 85 ਸਾਲ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਫ੍ਰੀ ਸਿੱਖ ਸਕੂਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਗੌਰਮਿੰਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਾਡਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਲਗਾਏ ਗਏ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜ਼ੰਗ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਓਪਰੀ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋੜ ਕੇ ਖੁਦ ਹੀ ਦੋਹਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-'ਸ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਿਤੀ ਮਾਘ 2 ਸੰਮਤ ਖ਼ਾਲਸਾ 240 ਨੂੰ ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਜਾਜ ਲਾਇਲਪੁਰ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਦਾਸ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਇਲਪੁਰ-15.1.1939।' ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੰਗਰ ਭਵਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਗੀ ਇਕ ਸਿੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-'ਇਸ ਬਰਾਂਦੇ ਕੀ ਚਿਪਸ ਕੀ ਸੇਵਾ ਯਕਮ ਸਾਵਨ ਮੁਬਲਗ਼ 3100/-, ਸੰਮਤ 2001, ਭਾਈ ਜੁਨੇਦ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਲਾਇਲਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਕਰਾਈ।'
- ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਛੜ