ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ .. ..ਭੈਣ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜੁਬਾਨੀ…..

(Jagjit Singh 8 February 1941 – 10 October 2011)

ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਮਖਮਲੀ ਅਵਾਜ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਗਜਲ ਨੂੰ ਯੁੱਗਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਜੀਵਣ ਜੋਗੀ ਕਰਕੇ ਗਜਲ ਗੁਰੂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਰੁਖਸ਼ਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੁਬੰਈ ਦੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਈ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਮੌਤ .. ..ਅੰਤ ਨੂੰ  ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਾਰ ਕੇ ਮਿਤੀ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ 70 ਸਾਲ 8 ਮਹੀਨੇ 2 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੱਖਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਜਲਾਂ ਨਾਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਸੀ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਜਲ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹੋਣ।
ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰੀ ਗਾਇਕੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਿਕਸਾ ਚਾਲਕ ਤੱਕ ਲੱਖਾਂ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸੀ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ  ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵੀ ਸੀ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਮਾਮੀ ਜੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
1975 ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਦੀ ਸਿੰਘ ਦੀ  ਭੈਣ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਮਸਾਂ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਬਰਾਤ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ  ਤੇ ਚਿਤਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ  ਗਜਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫਲ ਵੀ ਸਜਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਵੀ ਮਾਮਾ ਤੇ ਮਾਮੀ ਜੀ  ਕਿਸੇ ਖੁਸੀ ਗਮੀਂ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਤਾਂ ਰਸਮੀਂ ਸੁੱਖ ਸਾਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਜੀਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਫਲਾਨੀ ਐਲਬਮ ਕੱਢੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਫਲਾਨੇ ਦੇਸ਼ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ  ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ  ਸੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਝੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ  ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਸੀ।  ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਗਾਉਣਾਂ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋ ਮੈਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਦ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਸੰਭਲੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਉਦੇਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ। ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਮਰੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਰਿਆਜ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨੇ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰ ਜਾਦੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕੇਸ਼ ਵੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਦੇਂ ਸਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਘਾਂ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੌਂਕ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਤੰਗ ਚੜਾਉਦੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡੋਰ ਵਾਲੀ ਚਰਖੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ। ਬੱਸ ਉਹ ਜਾਂ ਪੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਪਤੰਗਬਾਜੀ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਨੋਕ ਝੋਕ ਵਾਲੀ ਯਾਦ ਤਾਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਾਆਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਰਿਆਜ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਾਨਪੁਰੇ ਤੇ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ  ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪ ਤਾਨਪੁਰੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਾ ਲੈਦੀਂ ਹਾਂ।
ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਗਏ ਸੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਗਜੀਤ ਦਾ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਆਦ ਅਸੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਗਏ। 1980 ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਡੋ ਭਰਾ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਂਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰਨ ਲਈ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਗਜੀਤ ਨੂੰ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਬਰੁਤ ਸੌਂਕ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੱਡ ਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਿੰਗੀ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ  ਨਹੀਂਂ ਦਿੱਤੀ  ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਯਾਦ ਤਾਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਹੀਰੋ ਦੇ ਘਰ (ਨਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ) ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮੌਕੋ  ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ। ਜਦ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦੌਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖਰਮਸਤੀ ਕਰਨੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਇਤਰਾਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀਰੋ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ,' ਅਰੇ ਜਗਜੀਤ ਭਾਈ, ਤੁਜੇ ਪੈਸਾ ਚਾਹੀਏ.. ਬੋਹ ਤੁਮ ਕੋ ਮਿਲ ਗਿਆ..ਤੁਮ ਆਪਣਾਂ ਕਾਮ ਕਰੋ..ਹਮਕੋ ਆਪਨਾਂ ਕਰਨੇ ਦੋ'.. ਇਨਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਪੈਸਾ ਵਾਪਿਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਕਹਿ ਆਏ ਕਿ 'ਜਗਜੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਲੇ ਵਿਕਾਊ ਮਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਨੌਬਤ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ।
ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਜੀਤ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਏ ਘਾਟੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਭੁੱਬ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ' ਬੇਟਾ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰ ਘਾਟਾ ਹੀ  ਘਾਟਾ ਦਿਸਦਾ.. ਨਾ ਪੂਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ..ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨੀਂ ਸੋਹਰਤ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ  ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  ਭਾਬੀ ਚਿਤਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਗਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੀ ਰਹੇ। ਥੋੜਾ ਸੰਭਲਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਸੱਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹਿਣਗੇ। ਕੋਠੀ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੜਤੇ ਚਾਦਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਖਾਣੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ. ਕਿਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸਣ ਸਨਮਾਨ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਦਿਖਾਉਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਆਹ ਦੇਖੋ !  ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਜੋ ਕਰਨੀ ਕਰ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹਮੇਸਾਂ ਲਈ ਜੱਗ ਤੋ ਜਿਊਦਾਂ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਫੋਟੋ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਰ ਟੰਗ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗੇ'। ਉਹਨਾਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਹਮੇਸਾਂ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ  ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਮੱਦਦ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕੇ ਜਗਜੀਤ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਆਉਣਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਸੀ ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜੂਰ ਸੀ।
ਮੈਂ ਅਦਨਾਂ ਜਿਹਾ ਕਲਮਕਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ  ਇਸ ਕੱਦਾਵਰ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਬਾਰੇ  ਕੁੱਝ ਲਿਖਣ  ਲੱਗਾ ਆਪਣਾ ਕੱਦ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਝ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿਉਂਗੇ।
-ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ  (ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ)
ਮੋਬਾਇਲ +9194175 17655
ਈਮੇਲ- mspakho0gmail.com

ਲੋਕ ਤਥ

ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਬੰਧਨ ਉਚੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਰਸਤਾ ਹੈ ਬੜਾ ਔਖਾ ਪਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਰ ਮੈਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਜ਼ਮਾਨਾ ਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਓ,
ਨਾ ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਜਰਨੀ ਹੈ।
- ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
Baljinder Bittu - Ban Javo Kurriyo Sherniyan

ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਉਦੋਂ ਤਕ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਾ ਹੋਣ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ, ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ, ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਏ; ਪਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਲਿਆ  ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਅਜਿਹੀ ਤਰੱਕੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।


ਆ ਗਿਆ ਰਾਜ ਜੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ, ਹੱਕ ਕੋਈ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਪੈਦੀਆ ਭੀੜਾਂ ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿ ਤੇ ਬੁਚੜਾਂ ਨੇ, ਸਾੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆ ਬੀੜਾਂ ।
ਰੱਬ ਬਦਲ ਰਾਜ ਬਾਦਲਾਂ ਦਾ, ਬਦਲ ਤੁੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ।
ਇਹ ਭੋਰਾ ਵੀ ਡਰਦੇ ਨਾ, ਭੌਂਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਵਾਂਗ ਕਤੀੜਾਂ।

ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ
'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਮੈਡਮ ਆਈ ਏ। ਪਤਲੀ, ਉੱਚੀ, ਲੰਮੀ ਹੈ | ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੂੜੇ ਵਿਚ ਸੱਜਰਾ ਫੁੱਲ ਟੰਗਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।'
'ਬੇਟੇ ਠੀਕ ਹੈ। ਕੈਸਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ?' 'ਇਹ ਤਾਂ ਹਾਲੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਪਹਿਲੀ ਘੰਟੀ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਮੈਡਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਏਨੀ ਸੋਹਣੀ। ਏਨੀ ਪਿਆਰੀ ਮੈਡਮ । ਕੰਨੀ ਮੋਕਲੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਾਂ, ਹੱਥੀਂ ਗਜਰੇ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਚੇਨੀ, ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਦੇ ਸੈਂਡਲ।'
(ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ)
'ਬੇਟੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਲੀ ਮੈਡਮ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਹੈ ਨਾ। ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਨਾ।|'
'ਕਾਹਦੀ ਸੋਹਣੀ। ਕਾਹਦੀ ਪਿਆਰੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਣੋਂ ਵੀ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਡਾਂਟਦੀ ਹੈ।| ਘੂਰਦੀ ਹੈ-ਮਾਰਦੀ ਹੈ।'
'ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚਿਹਰੇ ਉਤੇ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਤੇ ਜੀਭ ਉਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ- ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: 'ਗੰਢ ਪ੍ਰੀਤੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ- (ਅੰਗ 143)
ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
-ਪ੍ਰੋ: ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94638-08697.


'ਸਾਇੰਸ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਗੜਾ ਹੈ
- ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਇਨ



ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਦੋ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ 'ਚ:
* ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
* ਕਾਂਗਰਸ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬਝਵਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ। ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਐਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ 'ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਿੱਧਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਣ।
ਦੋਵਾਂ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ 'ਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ ਹੈ।
* ਇਸ ਵਾਰ ਤੂੰ, ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਮੈਂ
* ਇਕ ਵਾਰ ਤੂੰ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮੈਂ।
ਕਾਹਨੂੰ ਝਗੜਨੈਂ, ਕਾਹਨੂੰ ਲੜਨੈਂ, ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਮਲਾ ਨਜਿੱਠ ਲਓ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਹੈ ਨਾ, ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ।|
ਹੁਣ
ਤੀਜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਵੜਿਆ ਨੀ ਮਾਂ
ਮੇਰਾ ਡੰਗਰ ਵੱਛਾ ਡਰਿਆ ਨੀ ਮਾਂ।
ਅਸਲ 'ਚ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ...
ਤੀਜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਵੜਿਆ ਨੀ ਮਾਂ
ਮੇਰਾ ਹਰ ਇਕ ਲੀਡਰ ਡਰਿਆ ਨੀ ਮਾਂ।
ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਸੰਖੇਪ 'ਚ 'ਆਪ' ਪਾਰਟੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਡੰਡ-ਪੇਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਾਲਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੰਗਰ-ਲੰਗੋਟੇ ਕਸ ਕੇ ਆ ਕੁੱਦੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਚੋਣ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਧਿਰ-ਕੋਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਤਿਕੋਣਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਕਿੱਦਾਂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ:
'ਆਪ' ਆਏ, ਬਹਾਰ ਆਈ।
ਕਈ ਕਾਂਗਰਸ ਆਈ ਦੇ ਲੀਡਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 'ਗੁਡਬਾਏ' ਆਖ ਕੇ 'ਆਪ' ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਜਾ ਰਲੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖ ਕੇ 'ਕੇਜਰੀਵਾਲ-ਕੇਜਰੀਵਾਲ' ਦੀ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ, ਹਾਜ਼ਰ-ਨਾਜ਼ਰ ਹੋਣਲਈ ਕੂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 'ਆਪ' ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਢੋਲਕੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਪੱਗਾਂ 'ਤੇ 'ਮੈਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਹਾਂ' ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਗਰਦਾਨਦੇ ਹਨ, 'ਉੱਚਾ' ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ 'ਨਿਵੇ ਸੁ ਗਉਰਾ ਹੋਇ।'
ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਜ ਵਜ ਕੇ ਕਿਹੈ, ਸਾਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤਾਂ ਇਸ ਭੇੜ 'ਚ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ।
ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, 'ਸਾਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਹੈ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਥਾਂ ਨਹੀਂ।'
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੈ, 'ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਹਾਂ, ਅਕਾਲੀ ਨੱਸੇ, ਕਾਂਗਰਸ ਵੀ ਨੱਸੀ। ਝਾੜ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਫਸੀ-ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ।'
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਗਠਬੰਧਨ ਹੈ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤੇ ਐਨ.ਡੀ.ਏ. ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ ਕੇਂਦਰ 'ਚ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਕਾਲਾ ਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਥੇ ਵੇ ਉਹ ਕਾਲਾ ਧਨ?


ਕਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਤੇ ਹੀ ਉਲਝ ਗਿਆ ਓਹਤੋਂ ਨੱਕਾ ਨਾ ਬੰਦ ਹੋਵੇ,ਅੱਕ ਕੇ ਓਹਨੇ ਨਾਲ ਦੇ ਖੇਤ ਚੋਂ ਜੱਟ ਨੂੰ ਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਜੰਟਾ ਸਿਆਂ ਆਹ ਪਾਣੀ ਬੰਦ ਕਰੀ ਯਾਰ।
ਜੱਟ ਨੇ ਆਵ ਦੇਖਿਆ ਨਾ ਤਾਵ ਖੇਸੀ ਜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਪਰੇ ਮਾਰੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਰਵੇਂ ਟੱਕਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ਚ ਪਾਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਤਾ।
ਬਾਣੀਆ ਕੱਚਾ ਜਾ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, ਬਈ ਆਏਂ ਦੱਸ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿਆਂ ਜਦੋਂ ਤੈਂ ਨੱਕਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਭਲਾਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿਲੋ ਮਿੱਟੀ ਪੈ ਗਈ ਹੋਊ। ਓਹ ਕਹਿੰਦਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਅਸੀਂ ਕੇਹੜਾ ਕਦੇ ਮਿਣ ਤੋਲ ਕੇ ਪਾਈ ਹੈ ਜੋ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖੀਏ।
ਲਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਭਾਈ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਚ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਓਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕਰ ਲਈ।


ਕਹਿੰਦੇ ਆ ਇਕ ਵਾਰ ਜੱਟ ਤੇ ਬਾਣੀਏ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੱਠੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਆ, ਲਉ ਜੀ, ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, ਲਾਲਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਰੌਲਾ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਫਸਲ ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਕਿ ਥੱਲੜਾ, ਲਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ, ਥੱਲੜਾ ਤਾਂ ਜੱਟ ਨੇ ਕਣਕ ਬੀਜ ਤੀ, ਜੱਟ ਤਾਂ ਕਣਕ ਵੱਢ ਕੇ ਮੰਡੀ ਸਿੱਟ ਆਇਆ, ਲਾਲਾ ਪਤਰਾਲ ਜਿਹੀ ਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਫਿਰੇ।
 ਲਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਐਤਕੀਂ ਜੱਟਾ ਤੂੰ ਧੋਖਾ ਕਰ ਗਿਆ, ਲੈ ਫਿਰ ਐਤਕੀ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੇਰਾ, ਲਉ ਜੀ ਜੱਟ ਨੇ ਆਲੂ ਬੀਜਤੇ, ਜੱਟ ਤਾਂ ਆਲੂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮੰਡੀ ਸਿੱਟ ਆਇਆ, ਲਾਲਾ ਸੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਲੂ ਭਾਲਦਾ ਫਿਰੇ।
ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲਾਲਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਐਤਕੀ ਨੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਦੇਣਾ, ਐਤਕੀ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਫਸਲ ਦਾ ਮੇਰਾ ਤੇ ਥੱਲੜਾ ਵੀ ਮੇਰਾ। ਜੱਟ ਨੇ ਫਿਰ ਮੱਕੀ ਬੀਜ ਤੀ। ਜੱਟ ਤਾਂ ਛੱਲੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਮੰਡੀ ਸਿੱਟ ਆਇਆ, ਲਾਲਾ ਫਿਰ ਪਤਰਾਲ ਤੇ ਟਾਂਢੇ ਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਫਿਰੇ।
ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲੇ ਨੇ ਕਦੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਂ ਲਿਆ

ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਜਾਂ ਅਵਚੇਤਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹੈ ਸ਼ਇਦ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਅ ਦਾ ਗੀਤ ਸੁਣਦਿਆ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ, ਲੋਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ, ਗੀਤ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੰਗਣਾ ਕੁੜਮਾਈ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਵਟਣਾ ਮਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡੋਲੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰੇ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਵੰਨਗੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜਹਾਨ ਛੱਡ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਕੀਰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਹਲ਼ ਵਾਹੁਣ, ਹਲਟ ਹੱਕਣ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਸਾਂਭਣ ਅਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਛਿੰਝਾਂ ਮੇਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਸਾਖੀ, ਲੋਹੜੀ ਸਭ ਗੀਤਾਂ ਭਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਨ। ਕੱਤਣ ਤੁੰਬਣ ਵੇਲੇ ਗਾਉਣ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਹੁੰਦੇ। ਗਿਆਨ, ਚਿੰਤਨ, ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਹਿਕਮਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਗੀਤ / ਪ੍ਰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਉਪਲੱਭਦ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਬਗੈਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੋਈ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤੋਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਣਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਏਨੇ ਕਾਸੇ ਵਿਚ ਗਰੱਸਿਆ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਕੋਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਜਸ਼ਨ ਲਈ ਗਾਉਂਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣੇ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਰੇਡੀਮੇਡ ਜਾਂ ਆਊਟ-ਸੋਰਸਡ ਗਾਉਂਣ ਨੂੰ ਖ੍ਰੀਦਣ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਮੰਡੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਨੇ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਡੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ ਖਪਤਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ 'ਗੀਤ ਗਾਉਣ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਜਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਪਤ-ਵਸਤੂ ਬਣ ਕੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਦਾ ਗੀਤ-ਉਤਪਾਦਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਨੂੰ ਢਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ Electronic ਮੀਡੀਏ / ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਸਾਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਭਾਰੂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਹਜ, ਸਲੀਕੇ, ਸਿਆਣਪ, ਸ਼ਰਾਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਕਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਕਰੂਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮਨ ਬਹੁਤਾ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਖ਼ਸਤ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੀਤਕਾਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਕਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਜਿਥੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਾਰੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਪਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਅਜੋਕੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਮਾਨਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਸਨ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਵਗਦੇ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠਣ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤ੍ਰੈਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ-

ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਕਾਮਿਆ ਜਵਾਨ ਕਿੱਡੇ ਹੋ ਗਏ
ਕਾਰਖਾਨੇ ਮਿੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਖਲੋ ਗਏ
ਆਏ ਜਾਂ ਤੁਫ਼ਾਨ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਠੱਲੇ

ਕੀਤੀਆਂ ਗੋਡੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਡੋਡੀਆਂ
ਖਿੜੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਹਾਸੇ
ਜੱਟੀ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਸਾਂਭੀ ਨਾ ਜਾਵੇ
ਤੁਰਦੀ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਸੇ
ਤਾਰਾ ਮੀਰਾ ਤੋੜਦੀ ਫਿਰਾਂ

ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪੇ ਕਿਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਏ
ਚਾਨਣਾ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜਵਾਨੀਆਂ ਦਾ ਹੋਏ
ਹਿੰਮਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਆਪਣਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੋ
ਹੋਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰੋ ਸ਼ੇਰੋ ਹੋਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰੋ

ਨੀ ਤੇਰੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਦੇ
ਧੌਣ ਉੱਤੇ ਆ ਨੀ ਗਏ
ਕੋਈ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ

ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮੀਡੀਏ ਦੁਆਰਾ ਲੱਚਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਸਹਿਤ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸੰਚਾਰੀ, ਪਸਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਹਲੜ, ਬਲਾਤਕਾਰੀ, ਫੁਕਰੇ ਤੇ ਨਸ਼ੱਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਰਜਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਮਰ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਆਦਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ-

• ਦਾਤਾ ਦੀਆ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਓਏ ਬੇਪਰਵਾਹਾ ਡਰਿਆ ਕਰ
• ਬੱਲੇ ਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਏ ਸ਼ੇਰ ਬੱਚੀਏ
• ਗੋਰੀ ਦੀਆਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਬਲੌਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ
• ਚੰਨ ਵੇ ਕਿ ਸ਼ੌਂਕਣ ਮੇਲੇ ਦੀ
• ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਨੱਚ ਲੈਣ ਦੇ
• ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਖੋ ਨੀ ਇਹ ਕਲਗੀ ਜੁਝਾਰ ਦੀ
• ਕਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਤੋਰਿਆ ਅਜੀਤ ਤੇ ਜੁਝਾਰ ਨੂੰ

ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਦੇਹ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ, ਇਕਪਾਸੜ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਗੂੜਾ ਰੰਗ ਸੁੱਚਤਾ ਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਇਹ ਰੰਗ ਕਾਮ ਉਕਸਾਊ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਫੜਕਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ-

ਮੱਘੇ ਵਿੱਚ ਲੱਸੀ ਉੱਤੇ ਛਿੱਕੂ ਰੋਟੀਆਂ
ਬੂਰੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅੱਗੇ ਪੰਜ ਝੋਟੀਆਂ
ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠ ਅਸੀ ਬੇੜ ਵੱਟੀਏ
ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂ ਜੱਟੀਏ
ਕਣਕਾਂ ਚ ਮਾਰਦੇ ਖੰਘੂਰੇ ਜੱਟ ਨੀ
ਦੂਰ ਤੇਰਾ ਖੇਤ ਧੰਨ ਤੇਰੇ ਪੱਟ ਨੀ

ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਕੋਈ 'ਆਵਾਰਾ ਆਸ਼ਕ' ਜਾਂ 'ਲਾਵਾਰਿਸ ਮਾਸ਼ੂਕ' ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੁਭਾਅ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਨੂਰਪੁਰੀ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਹਾਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰੇਮ-ਸਬੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ 'ਪਿਆਰ-ਫਲਸਫੇ' ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਫਲਸਫੇ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮੇਲ਼ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ

ਨੀਂ ਤੂੰ ਜੱਟ ਦੀ ਪਸੰਦ ਜੱਟ ਨੇ ਵਿਆਉਣੀ ਆਂ

ਵਾਲੀ ਮਰਦਾਨਵੀ ਹੈਂਕੜ ਅਤੇ ਇਜ਼ਾਰੇਦਾਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈਮਾਨ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਸਮੱਥਕ ਸੀ-

ਹੁਣ ਡੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਬੈਠ ਕੇ ਥੱਕ ਗਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ
ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਠੀਕਰ ਲਈ ਚੁਕਣਾ ਹੁਸਨ ਕਹਾਰਾਂ
ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਬੱਧੇ-ਰੱਸੇ ਵਿਕਣੇ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਇਹ ਚਾਅ
ਗੋਰੀਏ ਵੀਣੀਂ ਜ਼ਰਾ ਫੜਾ

ਨੂਰਪੁਰੀ ਨਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸੀ ਨਾ ਭੇਖ ਤੋਂ। ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਵਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਰਥ ਪੰਜਾਬੇ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਸਹਿਜ ਭਾਗ ਬਣੇ। ਨੂਰਪੁਰੀ ਸਿਦਕ, ਸਿਰੜ ਅਤੇ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮੱਦਾਹ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਾ ਰਿਹਾ-
ਬੜਾ ਕੈਦੀ ਏਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਏਂ
ਕੀ ਤੇਰਾ ਜ਼ੁਲਮ ਹੈ ਐਡੀ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਨਿਕਲੀ

ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦਹਿਲੀਜ਼ਾਂ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਮੱਥੇ ਟੇਕਾਂ
ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਕੀਤਾ ਇਹ ਜੋਤਾਂ ਦਿਆਂ ਸੇਕਾਂ

ਨੂਰਪੁਰੀ ਉਮਰੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ੪੧ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਉਕਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਨਿੱਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਰਾਜਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ 'ਕਮਲ਼' ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸੀ। ਇਸ 'ਕਮਲ਼' ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਨੂੰ ਨੂਰਪੁਰੀ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲਦਾ ਰਿਹਾ-

ਮੈਂ ਵਤਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਭੁਲਾ ਦੇਣੀ
ਮੇਰੇ ਖੁਨ ਦੀ ਇਕ ਪਿਆਲੀ ਕਿਸੇ ਪਿਆਸੇ ਨੂੰ ਪਿਲਾ ਦੇਣੀ
ਕਿਸੇ ਅਬਲਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮੇਰੇ ਖੂਨ ਦੀ ਲਾ ਮਹਿੰਦੀ
ਉਹਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਸਾ ਦੇਣੀ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਮਿਟਾ ਦੇਣੀ
ਦੇਣਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਰੋਂਦੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ
ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੁੱਠ ਭਰ ਕੇ ਉਹਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਪਾ ਦੇਣੀ
ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ ਉਜੜੀ ਹੋਈ
ਉਹਦੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਲੋਅ ਖੋਹ ਕੇ ਦੀਵਾਲੀ ਜਗਾ ਦੇਣੀ

ਇਹ ਗੀਤ ਵਤਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਅੱਤਕਥਨੀ ਭਰਿਆ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਬਣੇ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਨੂਰਪੁਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਗਵਾਹ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਅਤੇ ਲਲਕ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜਦ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਨਾਹਰਾ ਦਿੱਤਾ- ‘Let us work together’ ਤਦ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ-

ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਪਾ ਕੇ ਸਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹ ਉਏ
ਉੱਚੇ ਨੀਵੇਂ ਕਰੋ ਇਕ ਸਾਰ ਵਾਹ ਵਾਹ ਉਏ
ਬੀਜ ਦਿਓ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਉਭਾਰੋ
ਹੋਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰੋ ਸ਼ੇਰੋ ਹੋਰ ਹੱਲਾ ਮਾਰੋ

ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਕਿ ਹੋਏ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸੰਚਾਈ ਸਾਧਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਬਦਲਦੀ ਨੁਹਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਗਮੇ ਲਿਖੇ-

ਭਾਖੜੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਇੱਕ ਨੱਚਦੀ
ਚੰਨ ਨਾਲੋਂ ਗੋਰੀ ਉਤੇ ਚੁੰਨੀ ਸੁੱਚੇ ਕੱਚ ਦੀ
ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਉਹਨੂੰ ਕਹਿਣਗੇ
ਨੇਰ ਉਡ ਜਾਉ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਜਿੱਥੇ ਪੈਣਗੇ
ਵਾਹਣਾਂ ਤੇ ਉਜਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਉਹਨੇ ਕੇਰਨੇ
ਜੱਟੀਆਂ ਬਣੌਣਗੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਟੇਰਨੇ
ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਚਰਖੀਆਂ ਤੇ ਸੂਤ ਉਠੂ ਨੱਚ ਜੀ

ਲ਼ੀ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਅਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਸੰਦਰ ਅਤੇ ਅਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਪੈਰੀ ਜੈਨਰੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਅਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤਜਵੀਜ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਸਤਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨਾਂ, ਜਨ ਸਿਹਤ, ਮਲ ਨਿਕਾਸ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਪਾੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣੇ ਇੰਜਨੀਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਵਰਗਾ ਵਿਲੱਖਣ ਅਫ਼ਸਰ ਮੁਰੱਬੇਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ। ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਗੀਤਕਾਰ ਨੂਰਪੁਰੀ ਤੋਂ ਚਾਅ ਚੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ-

ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿਓ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ
ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਚਾੜ੍ਹੋ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਨੂੰ

ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧ ਗਏ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਗਿਰਾਂ ਨੀ
ਮਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਕੀਤੀ ਛਾਂ ਲਈ

ਨੂਰਪੁਰੀ ਪੰ: ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲਾਂ, ਨੀਤੀਆਂ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਕਾਇਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਕਲਮ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਕਲਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਓਸ ਲਈ ਠਾਣੇਦਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਠਾਣੇਦਾਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ-

ਨਾ ਉਹ ਗਿਆ ਨਾ ਛਿਪਿਆ ਕਿਧਰੇ, ਉਹ ਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਏ
ਉਹਦਾ ਝਾਉਲਾ ਹਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੈਂਦਾ ਏ
'ਨੁਰਪੁਰੀ' ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਮਿਲਣੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ
ਆਓ ਲੋਕੋ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਓਸ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਦੀਆਂ

ਪਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਹਿਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰੀ ਮੱਠੀ ਪੈਣ ਲੱਗੀ। ਪ੍ਰਜਾਤੰਤਰ ਦੇ ਵਿਗਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਰਹੇ ਦੇਸੀ ਰਾਜੇ ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਸੱਤਾ ਸੰਸਥਾਨਾ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਾਂਚੇ ਵਿਚ ਢਲੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਰੋਲ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਈ। ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਠੁੱਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਹਵਸ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਨੂਰਪੁਰੀ ਚੇਤੇ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗਿਆ-

ਓ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੰਦਿਓ ਪੂਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵਾਰ ਗਏ ਜੋ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ
ਜਿਉਂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਓਸ ਮਰਦ ਦਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜੋ ਮਰਦਾ ਏ
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੀਵਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਏ
'ਨੂਰਪੁਰੀ' ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਬੀਬਾ ਝੂਠੀਆਂ ਹੋਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ

ਪਰ 'ਝੂਠੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ' ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਜਪਾਲਕਾਂ ਲਈ ਕਾਲੀ ਕਮਾਈ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਭਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਨ ਲੱਗੀ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। Public Servants ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦਮਕ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣਨ ਲੱਗੀ ਜੋ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਵਰਗੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਅਪਨਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਅਫ਼ਸਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਨਿਗੂਣੀ ਦਫਤਰੀ ਮੁਣਸ਼ੀਗੀਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਣਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰੋਹਬ-ਦਾਬ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖ ਕੇ ਰੀਸੋ ਰੀਸੀ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫਸਰ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਗੌਰਵ ਮੁਣਸ਼ੀਪੁਣੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਇਕ ਜਮਾਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਭਿਆਨਕ ਕੋਹੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਪੈਰੀ ਜੈਨਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੇ ਜਨ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਾਟ ਤੇ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਜਨਤਕ ਧੰਨ ਹੜੱਪਣ ਦੇ ਸਕੈਂਡਲ ਲੱਖਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਤੋਂ ਅਰਬਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਖਰਬਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਨਤਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਥੁੜ੍ਹ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਅਜੇ 'ਢਕੀ ਰਿੱਝ' ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ 'ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ' ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਅਜੇਹੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਵੀ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਰੂਹ ਕੁਰਲਾ ਉਠੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਤੇ ਢੋਲ ਢਮੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਉਮੀਦਾਂ ਸਾਲ ਕੁ ਵਿੱਚ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ। ਐਨ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਚਾਅ ਨੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਮਗਰੋਂ ਮੁਰਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀ ਦੀ ਆਰਥਕ ਤੰਗੀ ਵੀ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਗਮੇ ਹੀ ਓਪਰੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਨਗਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਅਸਰਾ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਗੌਰਵ ਤੋਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨਿਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਤਹਿਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਤਰਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਮੂਹਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਲੋਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਨੇ ਢਾਹ ਲਿਆ। 13 ਮਈ 1966 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਿਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗੀਤ 'ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ' ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ-

ਚੱਲ ਜੀਆ ਘਰ ਆਪਣੇ ਚੱਲਿਏ ਨਾ ਕਰ ਮੱਲਾ ਅੜੀਆਂ
ਇਹ ਪਰਦੇਸ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਾਡਾ ਏਥੇ ਗੁੰਝਲ਼ਾਂ ਬੜੀਆਂ

ਨੂਰਪੁਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਚੰਗੇਰੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਹ ਲਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਓਸ ਨੂੰੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ-

ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਰਾਨਾ ਸਾਡਾ ਮੂਲ ਨਾ ਫੱਬੇ
ਹੱਥੀਂ ਪੈਰੀਂ ਪੈਸਣ ਬੀਬਾ ਤੇਰੇ ਬੇੜੀਆਂ ਕੜੀਆਂ

ਜਿਹੜਾ ਨੂਰਪੁਰੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਦੱਬੇ ਜਨਤਕ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏ ਦੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਖਾਲ਼ਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਅੱਜ ਪੈਸੇ ਪੈਸੇ ਲਈ ਮੁਥਾਜ਼ ਸੀ-

ਹੱਥੀਂ ਕੌਡੀ ਸਰੀ ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਗਤੇ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰਦੇ
ਕਿਹੜੇ ਵਹਿਣੀ ਮਿਲਖ ਜਗੀਰਾਂ ਓਏ ਸਰਦਾਰੋ ਹੜੀਆਂ

ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ। ਚਿਹਰੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਸਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ-

ਇਹ ਤਾਂ ਝੂਠਾ ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ ਅਦਲਣ ਬਦਲਣ ਰੁੱਤਾਂ
ਓਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਸਾਵਣ ਲਾਈਆਂ ਝੜੀਆਂ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਬਚਨੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਛਾਲ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜਿਸ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਕਦੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ-

ਏਥੋਂ ਉਡ ਜਾ ਭੋਲਿਆ ਪੰਛੀਆ, ਵੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ

ਅੱਜ ਉਸ ਨੇ ਉਡ ਕੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਜਾਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। । ਉਦੋਂ ਉਹ ਸੱਠਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਸਤਿਆ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਰੁੱਸ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ turning point ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾਮਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋਏ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਨੇ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ।
ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਹੁਣ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ, ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਕਰਾਉਣ, ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਲੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ 'ਪੰਜਾਬ ਬੋਲਿਆ' ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਪੁੱਠੇ ਪੈਰੀਂ ਮੁੜ ਤੁਰਿਆ ਹੈ, ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧਾ ਹੈ, ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਘਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਨਾਫਾ ਤੇ ਲੁੱਟ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰ ਹੀਲੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋ ਬਾਹਰ ਭੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਔਰਤ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਪਰੋਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਿਜਾਰਤ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੇਲਾ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਲਾ ਹੈ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ।

ਆਉ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰੀਏ (1)

ਆਉ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰੀਏ (1)

-ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰ, ਮੁਹਾਲੀ-

''ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਮਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ
ਪਰ ਮਟਕਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।''

ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜੀਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰਥਕ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰੋਂਦੇ ਕਲਪਦੇ ਹੀ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਗਿਲੇ ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ ਅਤੇ ਝੋਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਰੱਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਨਰਕ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਰਕ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ----ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰ

****

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਨੱਖ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਚੱਕਰ ਲਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਕੀ ਹੈ। ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲੀ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਬੁੱਝੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਸ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਟੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸਾਡੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈ।

ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸਵਰਗਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਰਕ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਚੀਜ ਪੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਇਕ ਦਿਨ ਜਰੂਰ ਆਉਣੀ ਹੈ ਭਾਵ ਮੌਤ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ (ਭਾਵ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖ ਸਕਦਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਕਿਉਂ ਵਿਅਰਥ ਗੁਆਇਆ ਜਾਏ। ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਹੱਸ ਕੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਰੋਣੇ ਧੋਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਟਕਾ ਕੇ ਜੀਵੀਏ? ਕਿਊਂ ਨਾ ਅਸੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰੀਏ?

ਜਿੰਦਗੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੇਡੇ ਮੇਡੇ ਅਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਭਰੇ ਹਨ। ਅਸੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚਲੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੇਡੇ ਮੇਡੇ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਤਹਿ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਾਂਗੇ ਤਾਂ ਠੇਡੇ ਖਾਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਡਿਗ ਪਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇਕ ਲੈਅ ਵਿਚ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੀ ਭੀੜ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ, ਮਸਜਿਦ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਹਸਪਤਾਲ, ਸ਼ਰਾਬਖਾਨੇ, ਜੁਏਖਾਨੇ ਅਤੇ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਾਹਲ ਵਿਚ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਭੀੜ ਵਿਚ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੈ। ਅਸੀ ਇਸ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ। ਅਸੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੈਅ ਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰੌਣਿਆਂ ਧੋਣਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਥੋਹੜੀ ਜਹੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਲਈਏ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਸੰਵਰ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ ਕੁਝ ਨੁਕਤਿਆਂ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ। ਹਰ ਇੰਨਸਾਨ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਚੀਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਾਡੇ ਯਤਨ ਸਾਰਥਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕੁਝ ਅਧੁਰੇ ਹੂੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੁਝ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਮੁੱਲ ਆਪ ਪਾਉਣਾ ਸਿੱਖੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਲਈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੋ । ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ, ਤੰਗੀ ਤੁਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੌਣੇ ਧੋਣੇ ਵਿਚ ਉਮਰ ਕੱਟੇ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਅਸੀਮ ਦੌਲਤਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਭੰਡਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਲਈ ਹੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਥਾਲੀ ਪਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਰਾਹੀ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਅੰਤ ਦੌਲਤਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।

ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਉ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਤੁਸੀ ਰੌਣਿਆਂ ਧੋਣਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਗੁਜਾਰਨੀ। ਸਭ ਦੋਲਤਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਚਲੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਤੁਸੀ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ, ਹੀਰਾ ਹੋ ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਕਿ ਰੱਖੋ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਜੌਹਰੀ ਦੀ ਨਜਰ ਪਈ ਤਾਂ ਦੇਖਣਾ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਦਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਦ-ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਮਾ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਣਾ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਘੜਨ ਅਤੇ ਸੁਆਰਨ ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਆਲਸੀ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰਾਪ ਹੂੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੰਜਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ''ਤੁਰਿਆਂ ਬਿਣਾ ਨਾ ਮੁਕਣੇ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ।'' ਇਸ ਉਦਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਹੁਣ ਸੁਆਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫੁੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹੋ। ਫੁੱਲ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਤੈਰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਦੁਸਰਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਮੱਦਦ ਕਰੋ। ਦੁਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵਿਉਹਾਰ ਕਰੋ ਜੈਸਾ ਤੁਸੀਂ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਾਹੰਦੇ ਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਖੂਹ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੈਸੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਮੁੰਹ ਵਿਚੋਂ ਕਢੋਗੇ ਵੈਸੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੀ ਗੂੰਜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਵਾਪਿਸ ਆਵੇਗੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਉਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੂੰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ। ਜਰਾ ਲਿਹਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੋ। ਮਾਂ ਬਾਪ ਅਤੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੋ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਰਤੋ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀ ਉਸਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹੋਵੋ। ਜੁਬਾਨ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਬਾਨ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦਰ ਦਰ ਦੀਆਂ ਠੋਹਕਰਾਂ ਖੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵੋ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਸਕੋਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।

ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਨਿਅਮਤ ਕਰੋ। ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਵੋ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਨਵੇਂ ਬੂਟ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੁਸੀ ਪੁਰਾਣੇ ਬੂਟਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਚਮਕਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਕੇ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਦਿਖ ਸੁਧਾਰੋ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸਨੈਲਿਟੀ ਬਣੇਗੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਖ ਨਿਖਰੇਗੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਹਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮਝੇਗਾ।

ਸਵੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੋ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰੋ। ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸਫਾਈ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਵੀ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾ ਦੀ ਇਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋਣ ਲੱਗਿਆਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ? ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੁਖਾਇਆ। ਅੱਜ ਤਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕੀ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ? ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਇਹ ਕਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰੋ।

ਇਹ ਸਾਡੀ ਬਦਨਸੀਬੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੋਣੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜੋ। ਕਰਮ ਥਿਉਰੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰੱਖੋ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ ਨਿਬੇੜੇ। ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਰੱਬ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਬਣੇਗ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ੍ਹੇ ਤੁਰੇ ਆਉਣਗੇ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ 'ਸਵੇਟ ਮਾਰਡਨ' ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ''ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਜੇਤੁਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।''

ਸੋ ਸਦਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤਰੋ। ਸ਼ੁੱਭ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਮਹੁਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੱਖੋ। ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਅਸਫਲ ਹੋ ਵੀ ਗਏ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਰੂਰ ਸਫਲ ਹੋਵੋਗੇ। ਐਡੀਸਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਲਬ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੋਈ 200 ਵਾਰ ਅਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅੰਤ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 200 ਚਰਨਾ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੋ ਅਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਟੀਸੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਸੋਹਣੇ ਨਤੀਜੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਯਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੇੱਸ਼ਕ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਹਨ ਪਰ ਹਨ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਅਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ। ਜਿਹੜਾ ਸਮਾ ਬੀਤ ਗਿਆ ਸੋ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਾਂ ਗਲਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਉ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰ ਸਕੋਗੇ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀਏ ਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸੁਹੇਲੇ ਹੋਣਗੇ।

***************

ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰ
#1183/ਫੇਜ਼-10 ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁਬਾਇਲ:-098164-22335
094631-89432
 

(3 ਜੁਲਾਈ 2010)

ਸਫ਼ਰ-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ Journey of Life

ਸਫ਼ਰ-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ Journey of Life

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਦੇ ਵੀ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਰਤਾਉ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
੧. ਰੱਬ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹ ਬਚਨ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਭੁ ਗੋਬਿੰਦੁ ਹੈ ਸਭੁ ਗੋਬਿੰਦੁ ਹੈ ਗੋਬਿੰਦ ਬਿਨੁ ਨਹੀ ਕੋਈ ॥ Page 485
God is everything, God is everything. Without God, there is nothing at all.


ਜੇ ਕੋਈ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੇ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਢਾਹੁੰਦਾ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਰੱਬ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਦਿਲ ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤੋੜਦੇ ਹਾਂ, ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਹੀ ਤੋੜਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰੱਬ ਸਾਡੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
 ਇਕੁ ਫਿਕਾ ਨ ਗਾਲਾਇ ਸਭਨਾ ਮੈ ਸਚਾ ਧਣੀ ॥ Page 1384
Do not utter even a single harsh word; your True Lord and Master abides in all.

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਰ ਇਕ ਜੀਵ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਾਂਗੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰਾਂਗੇ? ਕਿਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਾਂਗੇ? ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਰੱਬ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਰੱਬ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ।
ਸਦ ਸੁਣਦਾ ਸਦ ਵੇਖਦਾ ਸਬਦਿ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ ॥ Page 428
He is always listening, and always watching over us;
the Word of His Shabad is all-pervading everywhere.
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਵੱਸਦੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
੨. ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ: ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਹੋਵੇ: ਐ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਸਾਡਾ ਕਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁੱਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੱਜ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਦੇਖੇਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਦੇਖੇਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦਿਆਲੂ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗੁਨਾਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਦੇ ਕੇ ਹਰ ਪਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਪਲ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੀ ਕਰਾਂ।
੩. ਚੰਗੇ ਕਰਮ: ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਲੰਘਦੇ ਜਾਂਦੇ ਘੰਟੇ ਭੰਡਾਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੇ ਅਫਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਕੇ ਸਫ਼ਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗਾ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਬੈਠਾਂਗਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁਆਦਲਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਨੀਂਦ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਵੰਡਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।
ਸਭੁ ਕੋ ਮੀਤੁ ਹਮ ਆਪਨ ਕੀਨਾ ਹਮ ਸਭਨਾ ਕੇ ਸਾਜਨ ॥ Page 671
I am a friend to all; I am everyone's friend.

ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ।
ਗਿਆਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਯੂ.ਕੇ. 

ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲੇ

ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲੇ

ਲੋੜ ਹੈ ਲੜਕੀਆਂ 'ਤੇ ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜਾ ਦੇਣ ਦੀ, ਪਰ ਮੰਤਰੀ ਸਖਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ਤੇਜਾਬ ਰੱਖਣ, ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ
ਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ ਕਾਰਨ ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲੇ ਇੰਨੇ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਤੇਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਮਾਦਿਆਂ (ਪਦਾਰਥਾਂ) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਨੇਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ
ਤੇਜਾਬ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤੇਜਾਬ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆਏ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਵਧਦੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਤੇਜਾਬ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਮਾਡਲ ਬਣ ਕੇ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਤੇਜਾਬ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਸੁਪਨਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ
ਦਹੇਜ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੇਜਾਬ ਸੁੱਟ ਕੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵੱਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿਵਾਇਆ ਤ੍ਲਾਕ਼ ਦਹੇਜ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਤੇਜਾਬ ਜਿਹੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਹਰਕਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੜਕੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ. ਸ਼ਾਇਦ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਇਕ ਤਰਫ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਹਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ਾਬ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਅੱਜ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮਾਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਨੇਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਸਟਿਸ ਆਰ ਐਮ ਲੋਢਾ ਅਤੇ ਐਸ।ਜੇ। ਮੁੱਖੋਪਾਧਿਆ ਦੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਓ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨੇਮਾਂ-2013 ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਂਜ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਦੀ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੇਮਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਭਿਜਵਾਉਣ ਅਤੇ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘‘ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ (ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ) ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਕੇ ਪਰਸੋਂ ਤਕ ਇਕ ਖਰੜਾ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤਰਫੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਸਾਲਿਸਟਰ ਜਨਰਲ ਮੋਰਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਨੇ ਨਵੇਂ ਨੇਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਉਪਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰਲੇ ਮਾਦਿਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਨੇਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਤਲ, ਡਾਕੇ, ਚੋਰੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲੁੱਟਾਂ, ਖੋਹਾਂ, ਬਲਾਤਕਾਰਾਂ, ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕਰਕੇ ਡੰਗ ਟਪਾਊ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਵੇਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂਕਿ ਗੱਲ ਤੇਜਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਕਰ ਲਈਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਆਂਿ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੜਕੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜਾਬ ਪਾਕੇ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਫਿਰੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜਾ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇਜਾਬ ਦੇ ਰੱਖ ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਹਿਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਫਾਲਤੂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੜਕੀਆਂ ਉੱਪਰ ਤੇਜਾਬ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇਜਾਬ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਲੋੜਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਜਾਬ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਵਰਤਣਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਗਮੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜਾਬ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜਾਬ ਦੀ ਰੋਜਾਨਾ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨ ਲਓ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜਾਬ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਾਰਨ 999 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ - ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂਰਦੀ

ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ - ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂਰਦੀ

ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮਾੜੀ ਕੁਰੀਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ | ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਬੇਕਸੂਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਹ ਹਮਲੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾ ਮਰ ਹੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਜੀਅ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ |
ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਲੜਕੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ | ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚਿਹਰਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੱਖ ਜਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਜਲਣ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਲੜਕੀਆਂ ਉੱਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵਧਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਲਦ ਭਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਗੀਆਂ |
ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੋਚਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਲੜਕੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਹੀ ਲੜਕੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਜਾਂ ਉਹ ਲੜਕੀ ਡਾਕਟਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹਵਸ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸਿਰਫ 10 ਸਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਮਾੜੀ ਕੁਰੀਤੀ ਨਾ ਹੀ ਕਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ |
ਲੋੜ ਅੱਜ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲੜਕੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਖਤ ਲੋੜ ਹੈ |
-ਪਿੰਡ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ (ਨੂਰਦੀ) |